رئیس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء گفت: فرهنگ عاشورا هیچ بستگی به قدرت یا حکومت و سیاست یا جریان خاصی ندارد. گاهی می بینیم عده ای زیر یک پرچم خاص می خواهند اربعین را بزرگ کنند، این کاستن اربعین است. این امر هدفی جز هدف تعیّن یافته و مختصر و محدود نیست و بازدارندگی دارد و هرگز نمی تواند در توسعه فرهنگ عاشورا و اربعین اثرگذار باشد.
حجت الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی در گفت وگو با شفقنا ضمن عرض تسلیت فرارسیدن اربعین حسینی اظهار داشت: اربعین سیدالشهداء (ع) از عمده ترین مسائل فرهنگی و دینی جامعه اسلامی است که باید بدان پرداخته شود.
وی درباره تقویت هم افزایی هویت دینی و ملی بین زائرین اربعین حسینی اظهار داشت: نخستین مسئله ای که در این زمینه باید بدان پرداخته شود، موضوع «جایگاه الهی اربعین امام حسین (ع)» است. ما گاهی اوقات با سخنان و حرکات و اقداماتی تلاش می کنیم که به اربعین حسینی برسیم اما چون این تلاش ها و کوشش ها مبتنی بر یک فرهنگ اصیل و قویم توحیدی و الهی نیست، گاهی اوقات نتیجه عکس می دهد و سبب تنزّل مقام اربعین اباعبدالله (ع) می شود.
وی با بیان اینکه زیارت اربعین امام حسین (ع) باید اصل و مبنا قرار گیرد، گفت: همه اقداماتی که در مسیر بزرگداشت این رویداد انجام می شود باید بر مبنای فرهنگ زیارت اباعبدالله الحسین (ع) باشد که طبق بیان امام حسن عسکری (ع) یکی از نشانه های مومن است.
وی بیان کرد: در زیارت اربعین ۵ محور وجود دارد که باید بدان توجه کرد؛ نخستین محور این است که امام صادق (ع) موقعیت شخصی و هویت وجودی امام حسین (ع) را با این عناوین مطرح کرد که «اللَّهُمَّ إِنِّی أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِیُّکَ وَ ابْنُ وَلِیِّکَ وَ صَفِیُّکَ وَ ابْنُ صَفِیِّک الْفَائِزُ بِکَرَامَتِکَ ، أَکْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَهِ ، وَحَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَهِ …» اینها عبارت های وحیانی است که از ناطقه حقّانی امام صادق (ع) بیان شده و ما در مقام حسب باید حضرت را اینگونه بشناسیم که ایشان شخصیت زمینی و اهل قوم و طائفه و قبیله نبوده است بلکه هویت او هویت «ولایت» و «مصطفی» بودن است. هویت او با کرامت الهی آمیخته است و خداوند عالم او را به بهترین ویژگی ها که کرامت و شهادت است همراه کرده است که «اَکْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَهِ ، وَحَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَهِ ، وَاجْتَبَیْتَهُ بِطِیبِ الْوِلادَهِ». بنابراین اولین گام، شناخت هویت سالار شهیدان است چون بسیاری افراد فهم درستی از شخصیت امام حسین (ع) ندارند لذا نهضت ابی عبدالله (ع) را در سطح نهضت طائفگی و قبیلگی تنزّل می دهند یا گاهی اوقات، آن را در حد درگیری جریان سیاسی اموی و جریان سیاسی نبوی فرومی کاهند و این سبب ناشناخته ماندن هویت نهضت عاشورا و اربعین می شود و چه بسا آن را تنزّل می دهند.
رئیس بنیاد علوم وحیانی اسراء به دومین محور در زیارت اربعین اشاره کرد و افزود: مولفه دوم در زیارت اربعین، نسب روشن امام حسین (ع) است؛ او فرزند صفی و پیامبر خداست؛ در زیارت اربعین می خوانیم: «أَشْهَدُ أَنَّهُ وَ لِیُّکَ وَابْنُ وَلِیِّکَ، وَصَفِیُّکَ وَابْنُ صَفِیِّکَ». اینها معرف نسب امام است و ما نباید او را با نام حسین بن علی بشناسیم که فردی انقلابی و اهل شجاعت و حماسه و شهادت است اینها امور فرعی و متفرع بر شخصیت و نسب ایشان است. اگر ما حسین بن علی را در حدّ یک شخص عادی که صاحب قدرت و شهامت و شجاعت است به جهان معرفی کنیم نمی توانیم هویت اصیل عاشورا و اربعین را به جهانیان معرفی کرده و آنگونه که هست بشناسیم و بشناسانیم.
ايشان محور سوم را شناخت اهداف نهضت عاشورا ذکر کرد و افزود: هدف این نهضت حصول یک قدرت سیاسی نیست بلکه همانگونه که حضرت در بدو حرکت خویش از مدینه فرمودند احیای سنت پیامبر (ص) و سنت علی بن ابیطالب (ع) است.
ايشان تاکید کرد: ما باید کاملا هدف و غایت نهضت عاشورا را بشناسیم و به جهانیان بشناسانیم که رهایی از ظلمت جهل و تاریکی ناآگاهی و عدم شناخت نسبت به حقایق پیرامونی در باب انسان از مسائلی است که امام حسین (ع) برای آن حرکت کرده است تا جهالت را از جامعه بردارد و ضلالت را از بین ببرد. هم جهل نظری و هم جهالت عملی از جامعه رخت بربندد و این نهضت تاب و توان این را دارد که بتواند این هدف غایی و اصیل را در جامعه ایجاد کند و برای همه انسان ها براساس مصباح هدایت اثربخش باشد.
ايشان محور چهارمی که مورد توجه قرار داد «مخالفان سیدالشهدا» است و افزود: یکی از مطالب مهم شناخت جریانی است که مقابل امام حسین (ع) ایستادند. همانگونه که در زیارت عاشورا آمده است جبهه مقابل امام حسین (ع) هیچ گروه و ملتی نبودند بلکه دنیاگرایانی بودند که امروز به عنوان مستکبران جهانی شناخته می شوند.
ايشان با اشاره به فرازهایی از زیارت اربعین که «وَقَدْ تَوَازَرَ عَلَیْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْیا، وَبَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنىٰ، وَشَرَىٰ آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْکَسِ، وَتَغَطْرَسَ وَتَرَدَّىٰ فِی هَوَاهُ» گفت: این عبارات نشانگر آن است که مخالفان و معاندان سیدالشهدا (ع) چه کسانی هستند. یزید و یزیدیان یا همفکران آنها مظاهر دنیاگرایانی هستند که در آن عصر زیستند. حضرت ابی عبدالله (ع) در بیانی فرمودند کسانی که در برابر فرزند رسول خدا ایستادند استکبار جهانی و دنیاگرایان و کسانی هستند که دنیا برای آنها هدف اصلی است و برای رسیدن به دنیا حاضرند حتی آخرت خود را بفروشند.
ایشان معیار این دسته افراد در عصر حاضر را آمریکا و صهیونیسم بین الملل دانست و افزود: همانگونه که رهبر شهید به این جمله امام حسین (ع) استناد کردند که «مثلی لا یبایع مثله» امروز هم دنیامداران کسانی هستند که در کسوت استکبار سقوط کرده اند و باید آنها را هدف قرار دهند. در زیارت اربعین، افراد و اشخاص هرگز ملاک نیستند بلکه ملاک ها، ملاک هایی هستند که دین ارائه می کند. کسی که دنیا را خرید و آخرت را فروخت با امام حسین (ع) مبارزه می کند. این را هم امروز در فرهنگ زیارت اربعین باید کاملا مشاهده کرد که افرادی که با فرهنگ حسینی مقابله می کنند همان هایی هستند که دیروز با محور دنیاگرایی و مقام خواهی اینگونه ایستادند.
استاد مرتضی جوادی آملی محور پنجم را همراهان امام حسین (ع) و ولایتمدارانی دانست که وفادار ماندند و در رکاب امام زمان خویش جنگیدند که در راس آنها ابوالفضل العباس (ع) قرار دارد.
ایشان ادامه د اد: اگر ما در این سطح بتوانیم فرهنگ عاشورا و زیارت اربعین را حفظ کنیم، می توانیم هویت خودمان را در سایه زیارت اربعین ارتقا ببخشیم و سطح آن را شایسته یک جامعه بزرگ اسلامی و الهی بدانیم.
ایشان درباره انتقال پیام های انسانی عاشورا به جهانیان در رویداد اربعین گفت: امروز جهان با واژه های انسانی چون «آزادی»، «عدالت» و «کرامت» مرتبط است و تلاش دارد جامعه بشری را با این واژه ها حفظ کند. اما باید توجه داشت که یک سلسله شعارهایی در این حدّ در جامعه جهانی وجود دارد اما مبنای این شعارها که آزادی و کرامت و عدالت و امثال ذلک است متفاوت است با آنچه که ما در اندیشه عاشورایی خود می بینیم. ما آن آزادی و حریت و کرامت و عدالتی را تعقیب می کنیم که حسین بن علی (ع) در میدان کربلا و روز عاشورا به جهانیان معرفی کرده است.
استاد حوزه علمیه قم درباره به نمایش درآوردن تاب آوری و صیانت از هویت ملی در رویداد اربعین بیان داشت: مقاومت و نپذیرفتن ظلم و عدم سازش و همسو نشدن با ظالم از برجسته ترین مولفه های فرهنگ عاشوراست. این مولفه ها در آیات قرآن کریم قابل تصویر است؛ خدای عالم در آیه «احدی الحسنیین» به پیامبرش می فرماید که ما منتظر یکی از این دو امر خیر هستیم: یا نصرت و فتح و ظفر یا شهادت. این هردو برای ما کمال است. و اما به مخالفان پیامبر فرمود که آنچه در مورد شما انتظار می رود همانا عذاب الهی است.
ایشان با تطبیق دادن این آیه قرآنی با جامعه و شرایط امروز گفت: همانگونه که می بینیم بخشی از جامعه به شهادت رسیده اند و بخش اعظم جامعه به نصرت و فتح و ظفر رسیده اند و غلبه خود را بر استکبار تحمیل می کنند. اما برای دشمنان ما وعده ای جز عذاب الهی نیست.
ایشان ادامه داد: ما اگر بخواهیم تاب آوری را برای خود و جامعه نهادینه کنیم باید با سخنان وحیانی جلو برویم و وعده های الهی را عزیز بشماریم. می توانیم در فرهنگ عاشورا این معنا را تزریق کنیم همانگونه که از خود عاشورا هم این معنا می جوشد که اگر کسی مقاومت و پایداری کند نتیجه اش را خواهد دید که یا شهادت است یا نصرت و فتح و ظفر؛ و هردو در تعبیر الهی و قرآنی به عنوان «احدی الحسنیین» شناخته شده است.
استاد مرتضی جوادی آملی درباره حفظ ماهیت مردمی رویداد اربعین به دور از بهره برداری های سیاسی گفت: متاسفانه در زمینه فرهنگ عاشورا و زیارت اربعین اقداماتی انجام می دهیم که این جریان جهانی در حدّ نگرش های ملی و حتی مذهبی تنزّل داده می شود و متاسفانه در اشعار و رجزخوانی ها و سخنرانی ها و تریبون های ما این مسئله وجود دارد که عاشورا را در حدّ شیعی بودن و ملی بودن می کاهیم. درحالیکه همانگونه که در زیارت اربعین می خوانیم: «فَأَعْذَرَ فِی الدُّعَاءِ، وَمَنَحَ النُّصْحَ،وَبَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَهِ» این نهضت فراتر از همه ملت ها و مذاهب و حتی همه ادیان است و نباید به نهضت ملی و مذهبی یا شیعی تنزّل داده شود.
ایشان تصریح کرد: زمانی عاشورا می تواند اشراف داشته باشد و برهمه ملت ها و ادیان و مذاهب سلطه فکری و فرهنگی داشته باشد که ما او را شیعی و ایرانی و عراقی معرفی نکنیم و در مراثی و سخنرانی و رجزها دیگران را تماشاچی قرار ندهیم بلکه آنها را آگاهی ببخشیم و این آگاهی بخشی در ذات قیام عاشورا و زیارت اربعین سالار شهیدان است.
ایشان با تاکید براینکه حقیقت اربعین را ملی یا مذهبی یا شیعی معرفی نکنیم گفت: اگر این حرکت را ایرانی یا شیعی معرفی کنیم سنّی ها هم بدان توجه نخواهند کرد چه برسد به دیگر ادیان الهی و اینکه جامعه جهانی را با این امر همسو کنیم.
ایشان درباره پیوند دادن نسل جوان با هویت دینی و ملی در پرتو رویداد اربعین حسینی اظهار داشت: جوان با حماسه همخو و همسو است و حوزه جوانی را باید با حماسه ها و هنر همراه کرد. ما شاهدیم که مراسم عزاداری حماسی برگزار می شود اما این عزاداری نمی تواند نمایانگر یک فرهنگ الهی و فکر و اندیشه غنی الهی انسانی باشد و هیچ پیامی به جهان مخابره نخواهد کرد. اینکه جوانان در شرایط خاصی قرار می گیرند و سینه زنی های پرشوری دارند شاید برای خودشان ثوابی را به همراه داشته باشد اما نمی تواند برای سایر مذاهب و ادیان پیامی داشته باشد بنابراین حیثیت حماسی بخشیدن، حیثیت شعر و هنر را در عزاداری ها آوردن بسیار امر خوبی است مشروط بر اینکه با توجه بر آن مبنا باشد. هر حرکتی که از آن مبنای حسینی دور باشد نمی تواند یک عزاداری پیام دار باشد و جوانان را برای این حرکت عظیم به مثابه سرمایه جهانی تربیت کند. اگر این سرمایه را بخواهیم ملی و شیعی داشته باشیم هرگز تسری پیدا نخواهد کرد و این اندیشه باز نمی شود و نمی تواند اثربخشی خود را داشته باشد.
رئیس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء بیان کرد: اگرچه این باور است که پیاده روی اربعین می تواند یک هویت جامع و جهانی را به همراه داشته باشد اما حرکت هایی که ما انجام می دهیم گاهی اوقات این حرکت ها حتی مانع از رسیدن این اندیشه و فرهنگ به جهانیان است. اولا حکومتی و دولتی کردن این حرکت و فرهنگ سبب می شود که بسیاری از افراد خود را از این امر جدا کنند و احساس کنند این یک حرکت سیاسی و دولتی است و این برای کسانی که خارج از ایران هستند مطلوب نباشد و حتی بازدارندگی ایجاد کند.
وی افزود: اگر ما بخواهیم از قدرت یک دولت یا ثروت دولتی که برای همه ملت است و همه ملت شاید حاضر نباشند در این امر شریک باشند، استفاده کنیم ممکن است بازدارندگی داشته باشد و چه بسا سبب شود عده ای هم در این رابطه حضور پیدا نکنند. اگر بخواهیم این فرهنگ را در حدّ ملت ایران یا عراق یا کشورهای همسایه یا در حد شیعی نگاه داریم نباید انتظار داشته باشیم این هویت وسعت یافته و ملت ها و مذاهب و ادیان دیگر را با خود همسو کند.
ایشان تاکید کرد: فرهنگ عاشورا هیچ بستگی به قدرت یا حکومت و سیاست یا جریان خاصی ندارد. گاهی می بینیم عده ای زیر یک پرچم خاص می خواهند اربعین را بزرگ کنند، این کاستن اربعین است. این امر هدفی جز هدف تعیّن یافته و مختصر و محدود نیست و بازدارندگی دارد و هرگز نمی تواند در توسعه فرهنگ عاشورا و اربعین اثرگذار باشد. ایجاد هویت مستقل و جهانی برای اربعین بستگی به اقدامات و سخنرانی ها و تریبون ها و اشعار و هنرهای ما دارد. اگر کسی بخواهد حقیقت مطلق و آزاد جهانی را در حدّ یک ملت یا مذهب کاهش دهد، گرچه شاید خیانت محسوب نشود ولی هرگز نمی تواند پیام جهانی عاشورا را بازتاب دهد و در جهت توسعه و ارتقای این فرهنگ کمکی کرده باشد.
استاد مرتضی جوادی آملی در پایان گفت: اربعین سالار شهیدان و این پیاده روی و حماسه ای که در جامعه اسلامی ما اتفاق افتاده یکی از ثروت های الهی است که خداوند به صورت اعجازوار و معجزه گونه در اختیار جامعه ما قرار داده است.
ایشان در پایان تاکید کرد: نباید این ثروت را هزینه امور جزئی و گروهی و سیاسی و دولتی و امثال ذلک کنیم. این امانت الهی است که در اختیار ماست و نباید عاشورا و اربعین را خرج یک جریان فکری، جناح یا تفکر خاص کنیم.
منبع: شفقنا